భారతదేశంలో మొదటి ఇంజనీర్ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య
మాతాభూమిః పుత్రోహం పృథివ్యాః అన్నది
దైవిక జీవన వాస్తవం.
భూమి నాకు తల్లి. నేను ఆమె పుత్రుడను, పుడమి మొత్తం ఈ వైదిక సంస్కారంతో నిండిన ప్రజలతో నిండి ఉన్నది. కృత యుగంలో ఇలా భారతదేశమే ప్రపంచం, ప్రపంచమే భారతదేశం అయి ఉన్నది. కృతయుగంలోని మనుష్యుల సంస్కారాలు ఈ కలియుగంలోనూ ఉండాలనుకోవటం ఉత్త భ్రమే. అయితే పుడమిని తల్లిగా భావించేవారు ఈనాడు లేరని అనలేము, చాలా మందిలో మాతృభక్తి ఇప్పటికి నిండుగా ఉంది.
దానవత్వపు ముసుగులోని మానవుల గురించిన చర్చ అవసరంలేదు. ఈ భూమిని తన తల్లిగా భావించి తన అమూల్య సేవలనందించిన మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్యగారి గురించి తెలుసుకోవడం ప్రతి భారతీయుని కర్తవ్యం.
మానవ ప్రగతి ప్రస్థానంలో ఇంజినీరింగ్ రంగానికి ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉంది. ఆనకట్టలు, డ్యాంలు, రైల్వే వంతెనలు, సొరంగ మార్గాలు, రహదారులు ఇలా ఎన్నింటినో ఇంజినీరింగ్ నిపుణులు తమ అసాధారణ ప్రతిభతో సాధించగలిగారు. అలాంటి వారిలో భారత జాతి గర్వించదగ్గ ముద్దుబిడ్డ మోక్ష గుండం విశ్వేశ్వరయ్య. ఇంజినీర్గా మన దేశ ఖ్యాతిని నలుదిశలా చాటారు. ఈ రంగంలో అత్యున్నత శిఖరాలను అధిరోహించి, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత నిర్మాణాలను ఆవిష్కరించారు. ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో నిర్మాణాలు నేటికీ అవి చెక్కుచెదరలేదంటే అతిశయోక్తి కాదు. భారత్లో అత్యంత గొప్ప ఇంజనీర్ అయిన ఆయన జయంతి (సెప్టెంబరు 15)ని దేశవ్యాప్తంగా ‘ఇంజినీర్స్ డే’ జరుపుకుంటారు.
కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం నాటి మాట. ఓ ఉక్కు కర్మాగారం పనితీరును పరిశీలించడానికి భారత నిపుణుల బృందం ఒకటి అమెరికా వెళ్లింది. మొదట సాధారణ యంత్రాల పని తీరును ఈ బృందానికి వివరించిన అమెరికన్ సాంకేతిక నిపుణుడు చివరిగా ఒక భారీ యంత్రం దగ్గరకు తీసుకుపోయాడు. ఆ యంత్రం పని విధానం ఏమిటో పరిశీలించాలంటే 75 అడుగుల ఒక నిచ్చెన ఎక్కవలసి వచ్చింది. అప్పటిదాకా ఆ భారీ కర్మాగారమంతా తిరిగి ఉన్న బృందంలోని చాలామంది చేతులెత్తేశారు. అప్పుడు ఒకాయన తన కోటు, బూట్లు తొలగించి ఆ నిచ్చెన ఎక్కడం ఆరంభించారు. ఆపై ఆయన వెనుక చాలామంది వెళ్లారు.
కానీ మధ్యలోనే దిగిపోయారు. మొదటిగా నిచ్చెన ఎక్కడం ఆరంభించిన ఆ భారతీయుడు– నిజానికి వృద్ధుడు– మాత్రం మెట్లన్నీ ఎక్కారు. అప్పటికే ఆయన భారతదేశపు ఇంజనీర్లలో సర్వోన్నతునిగా సమున్నత శిఖరాల మీద నిలిచి ఉన్నవారు. ఆయనే మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య. అప్పటికీ, ఇప్పటికీ విశ్వేశ్వరయ్య భారతీయ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో సమున్నతుడే. ఇంజనీరింగ్ చదువు వేరు. ఇంజనీర్గా ఆలోచించడం, బతకడం వేరు. అసలైన ఇంజనీర్గా బతికారు కాబట్టే మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య జయంతిని (సెప్టెంబర్ 15) ఇంజనీర్స్ డే గా భారతదేశం జరుపుకుంటోంది. ఒక ఇంజనీర్ ఒక దేశానికి చేయగలిగిన సేవ ఎలాంటిదో కూడా విశ్వేశ్వరయ్య జీవితం బోధిస్తుంది.
‘సర్ ఎమ్వీ’గా పిలుచుకునే విశ్వేశ్వరయ్య జీవితం గురించి, ప్రతిభను గురించి; నీతి, నిజాయితీ, విలువల గురించి మైసూర్లో కథలు కథలుగా చెప్పుకునేవారట. ఆయన కార్యాలయానికి వెళుతున్న సమయాన్ని చూసి గడియారాలు సరి చూసుకోవచ్చుననేది అందులో ఒకటి మాత్రమే. ఆయన చెప్పిన మాటలు కూడా చిరస్మరణీయాలుగా మిగిలాయి. ‘గుర్తుంచుకో! నీది రైల్వే క్రాసింగ్లను పరిశుభ్రంగా ఉంచే పనే కావచ్చు. కానీ ప్రపంచంలో మరే క్రాసింగ్ కూడా లేనంత పరిశుభ్రంగా నీవు శుభ్రం చేసిన క్రాసింగ్ ఉండాలి’ అన్నారాయన. ఎంత గొప్పమాట! విశ్వేశ్వరయ్యను ఆధునిక భారత నిర్మాతలలో ఒకరిగా గౌరవిస్తారు. మేధస్సు, నిజాయితీ, పనినే దైవంగా భావించే తత్వం ఆయనను ఆ స్థాయికి తీసుకుపోయాయి. ప్రతిభకు ఆయన కొత్త ప్రమాణాలను అద్దారు.
గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత, అతను భారతదేశం సృష్టించిన గొప్ప ఇంజనీర్లలో ఒకరిగా మరియు రాజనీతిజ్ఞుడిగా మారాడు. అతని సహకారం కేవలం ఇంజనీరింగ్ అవస్థాపన ప్రాజెక్టులు (డ్యామ్లు & వంతెనలు వంటివి) మాత్రమే కాదు, అనేక పరిశ్రమల స్థాపనలో కూడా అతను కీలక పాత్ర పోషించాడు. అతని విజయాలు అనేకం అయినప్పటికీ, అతని వ్యక్తిగత లక్షణాలు & అలవాట్లలో కొన్నింటిని మనం పరిశీలిద్దాం, వీటిని మన స్వంత జీవితాల్లోకి చేర్చడానికి మరియు భవిష్యత్తు తరాలకు స్ఫూర్తినిచ్చేందుకు ప్రయత్నించవచ్చు. నిజాయితీ & పని నీతి, క్రమశిక్షణ అహం అంకితం & శ్రేష్ఠత నుండి ఉచితం.
విశ్వేశ్వరయ్యకు సంబంధించి బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మరో విషయం ఉంది.
బ్రిటిష్ కాలంలో భారత్లో ఓసారి ఓ రైలు వెళ్తోంది. అందులో చాలామంది బ్రిటిషర్లే ఉన్నారు. వారితో పాటు ఓ భారతీయుడు కూడా కూర్చుని ప్రయాణిస్తున్నాడు.
నల్లటి చర్మరంగు కలిగి, సన్నగా ఉన్న ఆ వ్యక్తి తెల్లటి దుస్తులు ధరించి ఉన్నాడు. అతడిని చూసిన బ్రిటిషర్లు.. అతడో తెలివితక్కువవాడని, నిరక్షరాస్యుడని వేళాకోళం చేయసాగారు. కానీ అతడు అవేమీ పట్టించుకోలేదు.
రాత్రి నిశ్శబ్దంలో రైలు కేకలు వేస్తూ గమ్యస్థానానికి దూసుకుపోతోంది. రైలు పక్క కిటికీకి తల పెట్టి ఆ భారతీయుడు నిద్రిస్తున్నాడు. అకస్మాత్తుగా నిద్ర నుండి లేచాడు. అతను తన సీటులో నుండి దూకి తన తలపై వేలాడుతున్న గొలుసును లాగాడు. గొలుసు ప్రమాద గొలుసు తప్ప మరొకటి కాదు. రైలు మరికొంత దూరం వెళ్లి ఒక్కసారిగా ఆగింది. ఏం జరిగిందో తెలుసుకునేందుకు రైలులోని ఉద్యోగులు, ఇతర ప్రయాణికులు కంపార్ట్మెంట్ వద్దకు పరుగులు తీశారు. నిద్రపోతున్న మూడ్లో ఆ వ్యక్తి ఇలా చేశాడని కూడా ఎవరైనా అనుమానించారు. కాబట్టి వారు ఈ వ్యక్తిపై కోపంగా ఉన్నారు. అందరూ ఆ వ్యక్తిని చుట్టుముట్టి చైన్ లాగడానికి గల కారణాన్ని అడిగారు. “ఇక్కడ నుండి మరికొన్ని మీటర్ల తర్వాత రైలులో పగుళ్లు ఉన్నాయి!!! పైగా రైలు వెళ్తే ప్రమాదాలు జరగవచ్చు.” ఆ వ్యక్తి నిశ్శబ్దంగా అన్నాడు. “వాట్ నాన్సెన్స్ చెబుతున్నావు. ఈ చీకటి రాత్రిలో, ఎదురుగా ఉన్న పగుళ్లను మీరు ఎలా చూశారు? మీరు మమ్మల్ని వెక్కిరిస్తున్నారా?” అది ప్రజల స్పందన. “లేదు. మిమ్మల్నందరినీ ఎగతాళి చేసి అందరినీ డిస్టర్బ్ చేయడానికి రైలును ఆపాల్సిన అవసరం నాకు లేదు. మీరు దాన్ని తనిఖీ చేసి, ఆపై నాతో మాట్లాడండి ” ఆ వ్యక్తి చాలా సున్నితంగా సమాధానం చెప్పాడు. రైల్వే సిబ్బంది రైలు దిగారు. టార్చ్ సహాయంతో రైల్వే ట్రాక్ను పరిశీలించారు. ఆగిపోయిన రైలుకు కొన్ని మీటర్ల దూరంలో రైలులో పెద్ద పగుళ్లను చూశారు! రైలు పగుళ్లను దాటి వెళితే, ఆ చీకటి పల్లెటూరి రాత్రిలో ఏదో ప్రమాదం స్పష్టంగా కనిపించింది. సరిగ్గా అంచనా వేసిన వ్యక్తి చుట్టూ అందరూ మళ్లీ గుమిగూడారు. నిద్రపోతున్నప్పుడు ట్రాక్ నుండి శబ్దం వినిపించిందని మరియు అది ఎక్కడో మారిందని అతను చెప్పాడు. వైబ్రేటింగ్ సౌండ్ చాలా పెద్దగా మారిపోయింది, ఆ వ్యక్తి రైల్వే లైన్ పగుళ్ల కారణంగా గుర్తించాడు. ఎంతో మంది ప్రాణాలను మృత్యువు నుంచి కాపాడిన ఆ వ్యక్తి ఎవరో తెలుసా? భారతదేశానికి జన్మనిచ్చిన అత్యుత్తమ ఇంజనీర్ తప్ప మరెవరో కాదు,మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య లేదా ఎం.వి.సర్.
మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య సెప్టెంబరు 15, 1861న చిక్కబళ్లాపూర్ సమీపంలోని ముద్దెనహళ్ళిలో జన్మించారు. ఆయన పూర్వీకులు ప్రకాశం జిల్లా బెస్తవారిపేట మండలం మోక్షగుండం గ్రామానికి చెందినవారు. విశ్వేశ్వరయ్య తండ్రి స్కూల్ టీచర్. కానీ 12 ఏళ్ల వయస్సులోనే తండ్రిని కోల్పోయారు విశ్వేశ్వరయ్య. ఆ దు:ఖాన్ని దిగమింగుతూనే బెంగళూరులో హైస్కూల్ విద్య, 1881లో డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత పుణేలోని కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్లో చేరారు. సివిల్ ఇంజనీరింగ్ పూర్తిచేశారు.
బొంబాయిలోనే కొన్నాళ్లు పనిచేసి ఆ తర్వాత ఇండియన్ ఇరిగేషన్ కమిషన్లో చేరారు. అప్పుడే భారతదేశానికి ఓ మేధావి గురించి తెలిసింది. 20వ శతాబ్దంలో దేశ నిర్మాణంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. జలాశయాల నిర్మాతగా, ఆర్థికవేత్తగా శాశ్వత కీర్తిని గడించారు. ఇంజినీర్గా జీవితాన్ని ప్రారంభించిన డాక్టర్ విశ్వేశ్వరయ్య దేశాభివృద్ధికి దోహదం చేసే అనేక నీటి ప్రాజెక్టులకు రూపకల్పన చేశారు.
1912 నుండి 1918 వరకు మైసూర్ దివాన్గా పనిచేసిన విశ్వేశ్వరయ్య… మైసూర్లోని కృష్ణరాజసాగర్ (కె.ఆర్.ఎస్) నిర్మించారు. మైసూర్ ‘ఆదర్శ నగరం’గా మారడంలో ఆయన పాత్ర ఎనలేనిది. 1912లో మైసూరు మహారాజు ఎమ్వీని దివాన్గా నియమించాలని నిర్ణయించారు. ఈ విషయం ఆయనకు కూడా చెప్పారు. తన నిర్ణయం చెప్పడానికి ముందు ఎమ్వీ ఒక చిన్న సభ ఏర్పాటు చేశారు. తన ఇంటిలోనే తన బంధువర్గాన్ని పిలిచి విషయం చెప్పారు. అంతా సంతోషించారు. ఆలస్యమెందుకన్నారు. అయితే ఒక్క షరతు మీద చేరతానని ఎమ్వీ చెప్పారు. అదేమిటంటే, తాను దివాన్ పదవిలో ఉండగా బంధువర్గం నుంచి ఏ ఒక్కరు వచ్చి తమకు సాయం చేయమని అడగరాదు. ఈ నిబంధనను ఆయన బంధువర్గం మీద విధించడమే కాదు, తన మీద తాను కూడా విధించుకున్నారు. ఒకసారి ఒక మిత్రుడు రాత్రివేళ ఎమ్వీతో ఏదో పని మీద వచ్చాడు. అప్పటికి ఆయన దీపం వెలుగులో కలంతో ఏదో రాసుకుంటున్నారు. మిత్రుడు వచ్చి కూర్చున్నాక, పని పూర్తి చేసుకుని, ఆ దీపాన్ని ఆర్పేశారు ఎమ్వీ.
ఆ కలం కూడా మూసేశారు. అక్కడే ఉన్న మరో దీపం, మరో కలం తీసుకుని మిత్రుడి పని గురించి అడిగారు. ముందు ఈ దీపాలు, కలాల మార్పు ఏమిటో చెప్పమన్నాడామిత్రుడు. మిత్రుడు వచ్చినప్పుడు ఎమ్వీ చేస్తున్నది ప్రభుత్వ పని. ఆ పని అయిపోగానే ఆ దీపం ఆర్పేశారాయన. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన భత్యంతో వెలిగించేది. రెండో దీపం తన సొంతం. మిత్రుడి కోసం అది వెలిగించారు. ఆ దీపం మాటేమో గానీ, ఎమ్వీ నిజాయితీ ఎలాంటి వారికైనా జ్ఞాననేత్రాన్ని తెరిపించే వెలుగే.
హైదరాబాద్, ముంబయి నగరాలకు అండర్గ్రౌండ్ డ్రైనేజ్ వ్యవస్థ రూపకల్పన, విశాఖపట్నం పోర్ట్ ఏర్పాటులో ఆయన అందించిన సేవలు చిరస్మరణీయం.
దేశాభివృద్ధిలో ఆయన సేవలను గుర్తించిన భారత ప్రభుత్వం విశ్వేశ్వరయ్యను 1955లో ‘భారత రత్న’ పురస్కారంతో గౌరవించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం అత్యుత్తమ పౌర పురస్కారమైన ‘బ్రిటిష్ నైట్హుడ్’ను కూడా విశ్వేశ్వరయ్య పొందారు. దీంతో ఆయన పేరుకు ముందు ‘సర్’ వచ్చి చేరింది.
ఉపకార వేతనంతో పుణేలో ఇంజనీరింగ్ పూర్తి చేసిన విశ్వేశ్వరయ్య.. బొంబాయి రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో పబ్లిక్ వర్క్స్ శాఖలో అసిస్టెంట్ ఇంజనీర్గా ఉద్యోగం సంపాదించారు. ఏడాది వ్యవధిలోనే ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇంజనీర్గా నియమితులయ్యారు. విశ్వేశ్వరయ్య పనితీరు అద్భుతంగా ఉండటంతో.. సుక్నూర్ బ్యారేజ్ నిర్మాణానికి ఇంజనీర్గా నియమితులయ్యారు. సింధూనది నీరు సుద్నోరుకు చేరేలా చేయడంలో విశ్వేశ్వరయ్య కీలక పాత్ర పోషించారు. 1909లో మైసూర్ ప్రభుత్వం విశ్వేశ్వరయ్యను చీఫ్ ఇంజనీర్గా నియమించింది. మైసూర్ సమీపంలో నిర్మించిన కృష్ణరాజ సాగర్ ఆనకట్టకు ఆయనే చీఫ్ ఇంజినీర్గా వ్యవహరించారు.
1900ల్లో మూసీ నదికి వచ్చిన వరదల కారణంగా హైదరాబాద్ నగరం అతలాకుతలం అయ్యేది. మూసీ వరదల బారి నుంచి భాగ్యనగరాన్ని రక్షించే బాధ్యతలను నిజాం నవాబు మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్యకు అప్పగించారు. విశ్వేశ్వరయ్య ఆలోచనల ప్రకారమే.. మూసీపై ఎగువన రిజర్వాయర్లు నిర్మించారు. జలాశయాల నిర్మాణంతో భాగ్యనగరికి వరద ముప్పు తప్పింది. హిమాయత్సాగర్, ఉస్మాన్సాగర్ రిజర్వాయర్లు ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ ప్రజల దాహార్తిని తీరుస్తున్నాయి. నిజాం నవాబు విన్నపం మేరకు హైదరాబాద్కు మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థను ఆయనే రూపొందించారు.
విశాఖపట్నం ఓడ రేవును సముద్రపు కోత నుండి రక్షించే వ్యవస్థను రూపొందించడంలోనూ విశ్వేశ్వరయ్య కీలక పాత్ర పోషించారు. విశాఖ రేవును నిర్మాణ సమయంలో అలల పోటు ఎక్కువగా ఉండేది. అలల తీవ్రతను తగ్గించడం కోసం ఆయన ఆయన ఓ సలహా ఇచ్చారు. రెండు పాత నౌకల్లో బండరాళ్లు వేసి సాగర తీరానికి చేరువగా ముంచేయాలని సూచించారు. అలా చేయడం వల్ల అలల తీవ్రత తగ్గింది. కొన్నాళ్ల తర్వాత కాంక్రీటుతో బ్రేక్ వాటర్స్ నిర్మించారు.
తిరుపతి ఘాట్ రోడ్ ఏర్పాటు కోసమూ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య కృషి చేశారు. ఇంజినీర్గా, మైసూర్ దివాన్గా మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య చేసిన సేవలకు గుర్తుగా భారత ప్రభుత్వం 1955లో ఆయనకు భారతరత్న పురస్కారాన్ని అందజేసింది.
సర్ M. విశ్వేశ్వరయ్యకు లభించిన గౌరవాలు మరియు అవార్డులు
1904 50 సంవత్సరాల నిరవధిక కాలానికి లండన్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ సివిల్ ఇంజనీర్స్లో గౌరవ సభ్యుడు
1906 “కైసర్-ఇ-హింద్” అతని రచనలకు నివాళిగా
1911: సి.ఐ.ఇ. (భారత సామ్రాజ్యం యొక్క సహచరుడు) ఢిల్లీ దర్బార్ వద్ద
1915: కె.సి.ఐ.ఇ. (నైట్ కమాండర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఎంపైర్)
1921: D.Sc. – కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం
1931: LLD – బాంబే విశ్వవిద్యాలయం
1937: డి.లిట్ – బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం
1943: ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ (భారతదేశం) గౌరవ జీవిత సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు.
ప్రజాజీవనాన్ని మెరుగుపరిచేందుకు ఉద్దేశించే ఎన్నో కార్యకలాపాలు చేపట్టినందుకు గుర్తింపుగా బ్రిటిష్-భారత్ ప్రభుత్వానికి చెందిన కింగ్ జార్జ్ 5 ‘నైట్ కమాండర్’ బిరుదుతో సత్కరించారు.
విశ్వేశ్వరయ్య కృషికి గుర్తులు:
*కృష్ణ రాజ సాగర్ ఆనకట్ట
*బృందావన్ గార్డెన్
*భద్రావతి ఉక్కు కర్మాగారం
*మైసూర్ బ్యాంక్
*దక్కన్ ప్రాంతంలో నీటిపారుదల వ్యవస్థ
*స్వయంచాలిత వరదనీటి గేట్లు (పూనా దగ్గర)
*హైదరబాద్ కు వరద నీటి రక్షణ వ్యవస్థ
*విశాఖపట్టణం రేవులో భూకోతను నివారించడం
తిరుమల, తిరుపతి మధ్య రోడ్డు నిర్మాణానికి ప్రణాళిక
*ఆసియాలోనే మొదటి విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్లాంట్
*మైసూర్ సబ్బుల ఫ్యాక్టరీ
*శ్రీ జయాచామరాజేంద్ర పాలిటెక్నిక్ కళాశాల
*బెంగళూరు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం
*స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మైసూర్
*మైసూర్ చక్కెర మిల్లులు
1908లో స్వచ్ఛంద పదవీ విరమణ తరువాత, మైసూరు సంస్థానంలో దివానుగా చేరి సంస్థాన అభివృద్ధికి కృషి చేసాడు. క్రింద పేర్కొన్న సంస్థల ఏర్పాటులో అతను కీలక పాత్ర పోషించాడు.
*మైసూరు సోప్ ఫ్యాక్టరీ.
*పారాసిటాయిడ్ లేబొరేటరీ
*విశ్వేశ్వరయ్య ఐరన్ అండ్ స్టీల్ లిమిటెడ్, భద్రావతి
*శ్రీ జయచామరాజేంద్ర పాలిటెక్నిక్ ఇన్స్టిట్యూట్
*బెంగళూరు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం
*స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మైసూర్
*ద సెంచురీ క్లబ్
*మైసూర్ చాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్
*విశ్వేశ్వరయ్య కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్
1917లో బెంగుళూరులో ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగు కాలేజి స్థాపించడంలో ముఖ్యపాత్ర వహించాడు. తరువాత ఈ కాలేజికి అతను పేరే పెట్టడం జరిగింది. ఈనాటికి యూనివర్సిటీ విశ్వేశ్వరయ్య కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, కర్ణాటక లోని పేరున్న విద్యా సంస్థల్లో ఒకటి. మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం నెలకొల్పటంలో కూడా అతను పాత్ర ఉంది. పరిశ్రమలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందడానికి ప్రైవేటు పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించాడు. తిరుమల తిరుపతి ఘాట్ రోడ్డు ఏర్పాటులో కూడా అతను పాత్ర ఉంది. హైదరాబాదులోని పత్తర్గట్టి నిర్మాణానికి డిజైన్ ను అందించాడు.
“గంధపు చెక్క వలె సేవలొ అరిగిపో, కాని ఇనుములా తుప్పు పట్టవద్దు.” అనునది వారి జీవన ధ్యేయం. దేశ విదేశాలలోని విశ్వవిద్యాలయాలు వారిని సత్కరించాయి. 1961లో విశ్వేశ్వరయ్య గారి శతజయంతి ఉత్సవాలకు భారత ప్రధాని నెహ్రూ విచ్చేశారు.” మేము మాటలతో కాల యాపన చేశాం. మీరు నిరంతర క్రియాశూరులై నవభారత నిర్మాణానికి కృషి చేసిన మహనీయు” లంటూ నివాళులర్పించారు నెహ్రూ.
భారత ప్రభుత్వం విశ్వేశ్వరయ్యగారిని ‘భారతరత్న’ బిరుదంతో సత్కరించింది. విశ్వేశ్వరయ్య ప్లాన్డ్ ఎకానమి ఆఫ్ ఇండియా రికన్స్ట్రక్టింగ్ ఇండియా, మెమాయిర్స్ ఆఫ్ మై వర్కింక్ లైఫ్ (ఆత్మకథ) రచించారు.
జీవితాంతం దేశ ప్రగతికి, ప్రజా శ్రేయస్సుకు కృషి చేసిన విశ్వేశ్వరయ్యగారు 12-4-1962న దివంగతులయ్యారు..
సీనియర్ జర్నలిస్ట్ వి.రఘురాం
